تست کاربردپذیری اپلیکیشن موبایل؛ از پروتوتایپ تا اپ منتشرشده

تست کاربردپذیری اپلیکیشن موبایل چه فرقی با سایت دارد؟ ژستهای لمسی، صفحه کوچک، شرایط واقعی استفاده و تست پروتوتایپ فیگما پیش از ساخت اپ.
تست کاربردپذیری اپلیکیشن موبایل یعنی چند کاربر واقعی کارهای اصلی اپ را روی گوشی انجام بدهند تا ببینید کجا گیر میکنند. اصول کار همان تست کاربردپذیری سایت است، ولی روی موبایل باید به چیزهایی دقت کنید که روی دسکتاپ وجود ندارند: انگشت بهجای ماوس، ژستهایی مثل کشیدن و نگه داشتن، صفحه کوچک، صفحهکلیدی که نصف صفحه را میپوشاند و کاربری که معمولا حواسش جای دیگری هم هست. بهترین زمان شروع هم قبل از ساخت اپ است، روی پروتوتایپ.
چرا تست اپ موبایل با تست سایت فرق دارد
کاربر دسکتاپ معمولا پشت میز نشسته و چند دقیقه وقت گذاشته است. کاربر موبایل در صف نانوایی، در مترو یا وسط کار، با یک دست و چند ثانیه حوصله سراغ اپ میآید. همین تفاوت ساده چند نتیجه دارد:
- جلسهها کوتاه و پرقطع هستند. اگر کاربر وسط ثبت سفارش یک پیام دریافت کند و برگردد، اپ باید او را همانجا نگه داشته باشد.
- دست و انگشت دقت ماوس را ندارند. دکمههای کوچک و نزدیک به هم، لمس اشتباه درست میکنند.
- فضای نمایش محدود است. هر چیزی که روی صفحه نیست، برای کاربر تقریبا وجود ندارد.
- شبکه همیشه خوب نیست. رفتار اپ وقتی اینترنت ضعیف است یا قطع میشود، بخشی از تجربه کاربری است.
- دو سیستمعامل با عادتهای متفاوت. کاربر اندروید و کاربر آیفون برای برگشتن، اشتراکگذاری یا بستن پنجره عادتهای متفاوتی دارند.
پس اگر اپ را با ماوس در شبیهساز مرورگر تست کنید، خیلی از این مشکلات اصلا دیده نمیشوند. تست واقعی باید روی گوشی انجام شود.
تست پروتوتایپ قبل از ساخت اپ
ساخت اپ موبایل گران است و تغییر آن بعد از انتشار گرانتر، چون هر نسخه باید دوباره بستهبندی و منتشر شود و کاربرها هم باید بهروزرسانی کنند. به همین دلیل بیشترین سود تست کاربردپذیری اپلیکیشن موبایل در مرحله پروتوتایپ است. یک طرح تعاملی در فیگما، که صفحهها با کلیک یا لمس به هم وصل شدهاند، برای سنجیدن جریان اصلی کافی است. اگر تیم ترجیح میدهد، یک نمونه HTML ساده هم همین کار را میکند.
روی پروتوتایپ میشود این سوالها را جواب داد:
- کاربر بعد از نصب میفهمد اپ چه کاری برایش انجام میدهد؟
- مسیر کار اصلی (مثلا سفارش، رزرو یا پرداخت) چند قدم است و کاربر کجا مردد میشود؟
- برچسبهای نوار پایین و آیکونها بدون توضیح فهمیده میشوند؟
- کاربر بعد از انجام کار مطمئن است که کار درست انجام شده است؟
برای آشنایی با خود روش، تست پروتوتایپ چیست را بخوانید و برای آماده کردن فایل فیگما و اجرای قدم به قدم، تست پروتوتایپ فیگما با کاربر واقعی را ببینید.
ژستهای لمسی؛ چیزی که کاربر نمیبیند
ژستها (gesture) مثل کشیدن به چپ و راست، نگه داشتن انگشت، کشیدن به پایین برای تازه کردن یا بزرگنمایی با دو انگشت، صفحه را تمیز نگه میدارند ولی یک مشکل اساسی دارند: دیده نمیشوند. کاربر تا وقتی کسی به او نگوید، نمیداند میتواند یک ردیف را بکشد تا گزینه حذف ظاهر شود.
در تست به اینها دقت کنید:
- هر کار مهمی که فقط با ژست انجام میشود، یک راه دیدنی هم لازم دارد، مثل دکمه یا منوی سهنقطهای.
- ژستهای اپ نباید با ژستهای سیستمعامل تداخل داشته باشند. کشیدن از لبه صفحه در خیلی از گوشیهای اندروید یعنی برگشتن.
- در اپهای فارسی، جهت کشیدن را با جهت راست به چپ هماهنگ کنید. اگر کارتها از راست به چپ چیده شدهاند، کشیدن به سمت مقابل برای کاربر عجیب است.
- ببینید کاربر بعد از یک کشیدن اشتباه میتواند کار را برگرداند یا نه.
یک تسک خوب برای سنجیدن ژست این است که کاری را بخواهید که فقط با ژست شدنی است و ببینید چند نفر بدون راهنمایی کشف میکنند. اگر بیشتر کاربرها کشفش نکردند، آن ژست میانبر است، نه راه اصلی.
صفحه کوچک، انگشت بزرگ
راهنماهای طراحی اپل و گوگل برای اندازه هدف لمسی حداقلی پیشنهاد میکنند؛ اپل حدود ۴۴ پوینت و متریال دیزاین گوگل حدود ۴۸ پیکسل مستقل از چگالی. در تست، لمسهای اشتباه، دوبار زدن و بزرگنمایی ناخواسته نشانه کوچک بودن هدفها هستند.
چیزهای دیگری که روی صفحه کوچک معمولا مشکلساز میشوند:
- منطقه شست. با گوشیهای بزرگ، گوشه بالای صفحه برای کاربری که با یک دست کار میکند دور است. دکمههای اصلی بهتر است در دسترس شست باشند.
- صفحهکلید. وقتی صفحهکلید باز میشود، دکمه ادامه یا پیام خطای فرم نباید زیر آن پنهان شود.
- متن بریدهشده. عنوانهای فارسی طولانی روی صفحه باریک بریده میشوند و معنیشان از دست میرود.
- نوع صفحهکلید. برای فیلد شماره موبایل یا کد تأیید، صفحهکلید عددی باز شود، نه حروف.
- عدد فارسی و انگلیسی. کاربر ایرانی ممکن است کد را با عدد فارسی وارد کند. اگر اپ قبولش نکند، کاربر نمیفهمد مشکل کجاست.
مثال: تست اپ بانکی پیش از انتشار
فرض کنید یک بانک میخواهد بخش انتقال وجه اپش را بازطراحی کند. تیم طراحی دو جریان در فیگما ساخته است و قبل از تحویل به برنامهنویسها، آن را با هشت مشتری بانک روی گوشی خودشان تست میکند. سه تسک دارند: انتقال به یک کارت ذخیرهشده، انتقال به شماره شبای جدید و پیدا کردن رسید یک انتقال قبلی.
نتیجهها چیزهایی را نشان میدهد که در جلسههای داخلی دیده نشده بود. چند نفر بعد از وارد کردن رمز پویا مطمئن نبودند انتقال انجام شده، چون صفحه تأیید شبیه صفحه قبل بود. بیشتر کاربرها رسید را در بخش «تراکنشها» دنبال کردند، در حالی که طراح آن را زیر پروفایل گذاشته بود. یکی دو نفر هم فیلد مبلغ را با عدد فارسی پر کردند و خطا گرفتند. هیچکدام از اینها برای اصلاح در فیگما بیشتر از یک روز وقت نگرفت. اگر بعد از انتشار پیدا میشدند، هر کدام یک نسخه جدید اپ لازم داشتند.
روشهای مناسب برای تست اپ موبایل
لازم نیست برای هر سوال یک تست کامل اجرا کنید. بسته به سوال، روشهای سبکتر هم جواب میدهند:
| سوال شما | روش مناسب |
|---|---|
| کاربر جریان کامل یک کار را میتواند انجام بدهد؟ | تست پروتوتایپ با تسک |
| کاربر برای شروع یک کار کجا را لمس میکند؟ | تست اولین کلیک روی تصویر صفحه |
| صفحه خوشامدگویی پیام اپ را منتقل میکند؟ | تست ۵ ثانیه |
| کدام طرح آیکون یا صفحه اصلی را ترجیح میدهند؟ | تست ترجیح |
| کاربرهای فعلی از کدام بخش راضی نیستند؟ | نظرسنجی کوتاه |
تست اولین کلیک برای موبایل خیلی کاربردی است، چون نشان میدهد کاربر روی کدام دکمه یا آیکون انگشت میگذارد. اگر اولین لمس درست باشد، احتمال موفقیت در کل کار خیلی بیشتر است. توضیح روش را در تست اولین کلیک چیست آوردهایم.
اشتباههای رایج در تست کاربردپذیری اپ موبایل
- تست روی دسکتاپ با ماوس بهجای گوشی واقعی.
- تست فقط روی یک مدل گوشی، در حالی که کاربرهای شما گوشیهای مختلف با اندازههای مختلف دارند. بخش بزرگی از کاربرهای ایرانی اندرویدی هستند و این را در انتخاب شرکتکننده در نظر بگیرید.
- پروتوتایپی که فقط مسیر درست را دارد و هر لمس دیگری کاری نمیکند. کاربر فکر میکند اپ خراب است. دستکم برای اشتباههای محتمل یک صفحه بگذارید.
- محتوای ساختگی انگلیسی یا متن بیمعنی در طرح. کاربر فارسیزبان با متن واقعی رفتار متفاوتی دارد.
- نادیده گرفتن صفحههای اجازه، مثل اجازه دسترسی به اعلان یا موقعیت مکانی. کاربر باید بداند چرا این اجازه را میدهد.
تست کاربردپذیری اپلیکیشن موبایل با یوزر تستینگ
در یوزر تستینگ میتوانید پروتوتایپ فیگما یا HTML اپ را با تست پروتوتایپ جلوی کاربر بگذارید. برای طرح موبایل، قاب موبایل را انتخاب میکنید تا پروتوتایپ داخل قاب گوشی نمایش داده شود، و برای هر کار اصلی یک تست جدا با یک وظیفه میسازید. لینک تست را برای کاربرهایتان میفرستید و در نتیجه، نرخ تکمیل، تعداد منصرفشدهها و زمان هر نفر را میبینید. اگر پروتوتایپ HTML باشد، جلسه هر شرکتکننده هم ضبط میشود و میتوانید ببینید کجا مکث کرده است. تست اولین کلیک، تست ۵ ثانیه و تست ترجیح هم برای سوالهای کوچکتر در دسترس هستند و همه را میشود داخل یک نظرسنجی با سوالهای غربالگری گذاشت. پاسخهای متنی فارسی بهطور خودکار در تمها دستهبندی میشوند. اگر اپ نسخه وب هم دارد، بعد از انتشار با ضبط جلسه و نقشه حرارتی میتوانید رفتار واقعی کاربرها را دنبال کنید. اولین تست را میتوانید با پلن رایگان اجرا کنید.
مطالعه بعدی

تحلیل رفتار کاربر در سایت: ترکیب آمار، هیت مپ و بازخورد
تحلیل رفتار کاربر در سایت یعنی کنار هم گذاشتن عدد آنالیتیکس، هیت مپ، ضبط جلسه و بازخورد کاربر. یک روال هفتگی ساده برای رسیدن از عدد به دلیل را ببینید.

سوالات مصاحبه با کاربر: ۴۰ نمونه سوال دستهبندیشده
سوالات مصاحبه با کاربر برای شناخت کاربر، رفتار فعلی، مشکل و ارزیابی محصول؛ ۴۰ نمونه سوال آماده بهاضافه سوالهایی که نباید بپرسید.

رها کردن سبد خرید: دلایل اصلی و راه پیدا کردن نقطه ریزش
رها کردن سبد خرید معمولا دلیل روشنی دارد: هزینه ارسال، ثبتنام اجباری، درگاه یا بیاعتمادی. ببینید کاربر کجا میرود و با یک چکلیست عملی آن را کم کنید.