ابزار تست کاربردپذیری آنلاین؛ چطور درست انتخاب کنیم

جلسه تمام شده و تیم سر یک دکمه دو دسته شده است. یک طرف می‌گوید کاربر گیج می‌شود، طرف دیگر می‌گوید واضح است. هیچ‌کس مدرکی ندارد و تصمیم به سلیقهٔ هر کسی که بلندتر حرف بزند واگذار می‌شود. ابزار تست کاربردپذیری آنلاین دقیقاً برای پایان دادن به همین جلسه‌ها ساخته شده است: به جای بحث دربارهٔ اینکه کاربر چه می‌کند، نشان می‌دهد که چه کرد.

این نوشته دربارهٔ تعریف روش نیست. فرض را بر این گذاشته‌ایم که می‌دانید تست کاربردپذیری دقیقاً چه چیزی را می‌سنجد و حالا می‌خواهید ابزارش را انتخاب کنید. سؤال واقعی این است: بین گزینه‌های موجود، چه چیزی را باید مقایسه کرد؟

تست با ابزار، چه فرقی با روش دستی دارد

می‌شود بدون هیچ ابزاری تست گرفت. چند نفر را دعوت می‌کنید، کنارشان می‌نشینید، کار کردنشان را تماشا می‌کنید و یادداشت برمی‌دارید. این روش جواب می‌دهد و برای تست‌های عمیق هنوز بهترین راه است.

مشکل جای دیگری است. وقتی کنار کاربر نشسته‌اید، خود حضور شما نتیجه را عوض می‌کند. آدم‌ها جلوی سازنده محتاط‌تر رفتار می‌کنند و کمتر اعتراف می‌کنند که چیزی را نفهمیده‌اند. تازه، هر جلسه نیم ساعت از وقت شما می‌گیرد، پس عملاً بیشتر از پنج شش نفر نمی‌توانید تست بگیرید.

ابزار آنلاین این دو محدودیت را برمی‌دارد. تست را یک بار می‌سازید، لینکش را می‌فرستید و مشارکت‌کننده هر وقت خواست و بدون حضور شما انجامش می‌دهد. نتیجه هم به جای یادداشت‌های پراکنده، داده‌ای یکدست است که می‌شود رویش حساب کرد.

در عوض چیزی را از دست می‌دهید: نمی‌توانید وسط کار سؤال بپرسید. برای همین بهترین کار این است که هر دو را داشته باشید. تست از راه دور برای سنجش در مقیاس، و چند جلسهٔ حضوری برای فهمیدن چرایی.

هفت معیاری که هنگام انتخاب واقعاً اهمیت دارد

فهرست امکانات ابزارها شبیه هم است. چیزی که تفاوت ایجاد می‌کند این هفت مورد است.

پشتیبانی از راست‌چین و زبان فارسی

این معیار برای تیم فارسی‌زبان اول از همه می‌آید و بیشتر از همه نادیده گرفته می‌شود. ابزار خارجی ممکن است رابط فارسی نداشته باشد، که قابل تحمل است. مشکل جای دیگری است: وقتی مشارکت‌کنندهٔ شما فارسی‌زبان است و صفحهٔ تست چپ‌چین اجرا می‌شود، ترتیب خواندن به هم می‌ریزد و چیزی که می‌سنجید دیگر محصول شما نیست، سردرگمی ناشی از خود ابزار است.

پیش از انتخاب، یک تست آزمایشی با متن فارسی بسازید و خودتان به‌عنوان مشارکت‌کننده انجامش بدهید. نیم‌فاصله، اعداد فارسی و جهت متن را ببینید.

روش‌های تستی که پوشش می‌دهد

تست کاربردپذیری یک روش واحد نیست. مرتب‌سازی کارت به شما می‌گوید کاربر محتوا را چطور دسته‌بندی می‌کند، تست اولین کلیک می‌گوید اولین واکنشش به صفحه چیست و تست درختی می‌گوید در منو گم می‌شود یا نه.

ابزاری که فقط یکی از این‌ها را دارد، شما را مجبور می‌کند برای هر سؤال تازه سراغ ابزار تازه بروید. آن وقت داده‌هایتان در سه جای مختلف پخش می‌شود و مقایسه‌شان ممکن نیست.

اینکه مشارکت‌کننده از کجا می‌آید

این سؤال معمولاً دیر پرسیده می‌شود و همان جایی است که پروژه‌ها گیر می‌کنند. بعضی ابزارها فقط بستر اجرا را می‌دهند و پیدا کردن آدم با خودتان است. بعضی دیگر پنل مشارکت‌کننده دارند.

برای تیم ایرانی، پنل‌های بین‌المللی معمولاً به کار نمی‌آیند، چون مخاطبشان فارسی‌زبان نیست. پس واقع‌بینانه‌ترین حالت این است که خودتان مشارکت‌کننده بیاورید: از مشتریان فعلی، از شبکه‌های اجتماعی، یا با یک ویجت روی خود سایت. ابزاری که فرستادن لینک و جمع کردن پاسخ را ساده کند، همین کار را سبک می‌کند.

عمق تحلیل خروجی

جمع کردن پاسخ کار سختی نیست. سخت آن است که از صد پاسخ به یک تصمیم برسید.

به خروجی ابزار نگاه کنید، نه به تعداد امکاناتش. آیا فقط جدول خام پاسخ‌ها را می‌دهد یا تحلیل هم می‌کند؟ برای مرتب‌سازی کارت، ماتریس شباهت و دندروگرام دارد؟ برای تست درختی، نرخ موفقیت و مسیر مستقیم را جدا می‌کند؟ تفاوت یک ابزار خوب و بد همین‌جاست.

حریم داده و محل میزبانی

اگر محصول شما داده‌ای دارد که نباید از کشور خارج شود، این معیار از همه مهم‌تر می‌شود. ضبط جلسه و اسکرین‌شات صفحه می‌توانند اطلاعات واقعی کاربران را با خود ببرند.

بپرسید داده کجا ذخیره می‌شود، چه مدت نگه داشته می‌شود و آیا می‌توانید حذفش کنید.

دسترسی تیمی

تحقیق کار یک نفر نیست. طراح باید نتیجه را ببیند، مدیر محصول باید تصمیم بگیرد و گاهی مدیر ارشد فقط می‌خواهد خلاصه را ببیند.

ابزاری که برای هر نفر یک اشتراک جدا می‌خواهد، عملاً شما را مجبور می‌کند رمز را دست به دست کنید. ببینید نقش بازدیدکننده دارد یا نه و آیا رایگان است.

قیمت و مدل اشتراک

قیمت را با واحد درست مقایسه کنید. بعضی ابزارها بر اساس تعداد پاسخ قیمت می‌گیرند، بعضی بر اساس تعداد تست و بعضی بر اساس تعداد عضو تیم.

اگر ماهی دو تست کوچک می‌گیرید، پلنی که سقف پاسخ دارد برایتان ارزان‌تر تمام می‌شود. اگر یک تست بزرگ با صدها مشارکت‌کننده دارید، ماجرا برعکس است. پلن‌ها و قیمت را با همین دید نگاه کنید.

ابزار خارجی یا ایرانی؛ تفاوت در عمل

نکتهٔ عملی این است که مشکل ابزار خارجی معمولاً امکاناتش نیست، دسترسی و پرداخت است. وقتی وسط یک پروژه اشتراکتان تمدید نشود، تحقیق متوقف می‌شود.

یک جریان کاری نمونه از صفر تا گزارش

فرض کنید می‌خواهید بفهمید چرا کاربران صفحهٔ محصول را می‌بندند.

ابتدا سؤال را دقیق کنید. «صفحه مشکل دارد» سؤال نیست. «آیا کاربر قیمت و شرایط ارسال را پیدا می‌کند؟» سؤالی است که جواب دارد.

بعد روش را انتخاب کنید. برای این سؤال، تست اولین کلیک می‌گوید نگاه کاربر اول کجا می‌رود و یک تست ۵ ثانیه می‌گوید بعد از یک نگاه کوتاه چه چیزی در ذهنش مانده است.

بعد تست را بسازید و قبل از ارسال، خودتان یک بار کامل انجامش بدهید. این کار ساده بیشتر از هر بازبینی دیگری اشتباه پیدا می‌کند.

لینک را برای بیست تا سی نفر بفرستید. برای تشخیص مشکلات بزرگ همین تعداد کافی است و ارزش انتظار برای صد نفر را ندارد.

در آخر نتیجه را به یک تصمیم تبدیل کنید. گزارشی که به تغییر ختم نشود، فقط یک فایل است.

سوالات متداول

برای یک تست کاربردپذیری چند نفر لازم است؟

بستگی به هدف دارد. برای پیدا کردن مشکلات آشکار، پنج تا هشت نفر بیشتر ایرادها را نشان می‌دهند. برای سنجش عددی، مثل مقایسهٔ نرخ موفقیت دو طرح، به چند ده نفر نیاز دارید تا تفاوت معنادار باشد.

تست از راه دور به اندازهٔ حضوری معتبر است؟

برای سنجش اینکه کاربر کاری را انجام می‌دهد یا نه، بله و گاهی بهتر، چون کاربر در محیط واقعی خودش است. برای فهمیدن دلیل رفتار، جلسهٔ حضوری یا ضبط‌شده با صدا بهتر جواب می‌دهد.

می‌شود روی طرح اولیه و پیش از کدنویسی تست گرفت؟

بله و بهترین زمان هم همین است. روی پروتوتایپ یا حتی تصویر طرح می‌شود تست گرفت. هر مشکلی که پیش از کدنویسی پیدا شود، ارزان‌تر درست می‌شود.

تفاوت تست کاربردپذیری با نظرسنجی چیست؟

نظرسنجی می‌پرسد مردم چه فکر می‌کنند و تست کاربردپذیری نشان می‌دهد چه می‌کنند. این دو اغلب یکی نیستند. آدم‌ها ممکن است بگویند طرحی را دوست دارند و در عمل نتوانند با آن کار کنند.

آیا تست روی موبایل فرق دارد؟

بله. اندازهٔ صفحه، لمس به جای کلیک و شرایط استفاده همه فرق می‌کنند. اگر بیشتر ترافیک شما موبایل است، تست را هم باید روی موبایل بگیرید. برای این کار تست روی موبایل جدا در نظر گرفته می‌شود.

جمع‌بندی

انتخاب ابزار تست کاربردپذیری آنلاین کمتر از آنچه به نظر می‌رسد به فهرست امکانات ربط دارد. چیزی که تعیین‌کننده است، تناسب ابزار با زبان مخاطب شما، روش‌هایی که واقعاً استفاده می‌کنید و عمق تحلیلی است که به تصمیم ختم می‌شود.

ساده‌ترین راه انتخاب این است که یک سؤال واقعی از محصولتان بردارید و با دو ابزار کاندیدا یک تست کوچک بگیرید. ابزاری که زودتر شما را به تصمیم برساند، همان است.