تحلیل نتایج کارت سورتینگ؛ از ماتریس شباهت تا منوی نهایی

تحلیل نتایج کارت سورتینگ چطور انجام میشود؟ پاکسازی داده، جدول استانداردسازی، ماتریس شباهت، دندروگرام، میزان توافق و تبدیل نتیجه به منوی سایت.
تحلیل نتایج کارت سورتینگ در پنج قدم انجام میشود: پاسخهای بیکیفیت را کنار میگذارید، در کارت سورتینگ باز اسم گروهها را با جدول استانداردسازی یکدست میکنید، با ماتریس شباهت میبینید کدام کارتها بیشتر کنار هم آمدهاند، با دندروگرام گروههای کاندیدا را پیدا میکنید و با میزان توافق میسنجید هر کارت چقدر روشن جای خودش را دارد. خروجی این قدمها یک پیشنویس منو است که بعد با تست درختی سنجیده میشود، نه منوی نهایی.
این مقاله فرض میکند تست را اجرا کردهاید و پاسخها جمع شده است. اگر هنوز بین انواع کارت سورتینگ تصمیم نگرفتهاید، کارت سورتینگ باز و بسته را ببینید. معرفی کوتاه خروجیها را هم در ابزار مرتبسازی کارت آنلاین آوردهایم. اینجا تمرکز روی روش خواندن و تصمیم گرفتن است.
قدم صفر: پاکسازی داده
قبل از هر نمودار، پاسخها را مرور کنید. چند الگو نشان میدهد یک پاسخ ارزش تحلیل ندارد:
- همه کارتها در یک یا دو گروه گذاشته شدهاند.
- هر کارت در گروه جداگانهای است، یعنی شرکتکننده عملا دستهبندی نکرده.
- زمان انجام به شکل غیرعادی کوتاه است. چهل کارت در یک دقیقه یعنی کسی کارتها را نخوانده.
- اسم گروهها بیمعنی است، مثل «گروه ۱» و «گروه ۲» یا حروف تصادفی.
این پاسخها را کنار بگذارید، ولی معیارتان را از قبل بنویسید تا وسوسه نشوید پاسخهایی را که با فرضیهتان جور نیستند حذف کنید. حذف پاسخ فقط به خاطر کیفیت است، نه به خاطر نتیجه.
جدول استانداردسازی در کارت سورتینگ باز
در کارت سورتینگ باز، شرکتکنندهها برای یک مفهوم اسمهای مختلفی مینویسند. یکی گروهی را «کمکآموزشی» مینامد، دیگری «کتاب کمکدرسی» و سومی «کتاب کنکور». قبل از اینکه بتوانید بگویید چند نفر چنین گروهی ساختهاند، باید این اسمها را زیر یک اسم استاندارد جمع کنید.
جدول استانداردسازی (standardization grid) همین کار را میکند. در ستونها دستههای استانداردشده و در ردیفها کارتها میآیند و هر خانه نشان میدهد چند نفر آن کارت را در آن دسته گذاشتهاند. چند نکته در یکدست کردن اسمها:
- فقط اسمهایی را یکی کنید که واقعا یک مفهوماند و محتوای گروهشان هم شبیه است. اسم مشابه با محتوای متفاوت، دو گروه متفاوت است.
- اسمهای اصلی را دور نریزید. فهرست اسمهایی که زیر هر دسته استاندارد جمع شده، بهترین منبع برای انتخاب برچسب نهایی منو است.
- اگر شک دارید، جدا نگه دارید. ادغام بیش از حد، تصویر را مصنوعی تمیز میکند.
ماتریس شباهت؛ کدام کارتها با هم میآیند
ماتریس شباهت (similarity matrix) جدولی است که برای هر جفت کارت میگوید چند درصد شرکتکنندهها آن دو را در یک گروه گذاشتهاند. مزیت بزرگش این است که به اسم گروهها کاری ندارد، پس در کارت سورتینگ باز هم بدون استانداردسازی قابل استفاده است.
برای خواندنش این ترتیب را دنبال کنید:
- از خانههای پررنگ شروع کنید. جفتهایی که بیشتر از حدود هفتاد درصد کنار هم آمدهاند، هسته گروههای شما هستند.
- بلوکها را پیدا کنید. وقتی ماتریس مرتب شده باشد، کارتهای مرتبط کنار هم میافتند و مربعهای پررنگ روی قطر تشکیل میدهند. هر مربع یک گروه کاندیدا است.
- کارتهای یتیم را علامت بزنید. کارتی که با هیچ کارت دیگری شباهت بالایی ندارد، یا اسمش نامفهوم است یا واقعا جایی در ساختار ندارد.
- کارتهای پل را پیدا کنید. کارتی که با دو بلوک متفاوت شباهت متوسط دارد، احتمالا به هر دو تعلق دارد و شاید لازم باشد از دو جای منو به آن لینک بدهید.
دندروگرام؛ درخت خوشهبندی
دندروگرام نموداری درختی است که از خوشهبندی سلسلهمراتبی همان ماتریس شباهت به دست میآید. در پایین درخت هر کارت تنهاست. هر چه بالاتر بروید، کارتها و گروهها به هم میپیوندند. جایی که دو شاخه به هم میرسند نشان میدهد چقدر به هم شبیهاند. پیوستن زودهنگام یعنی شباهت زیاد و پیوستن دیرهنگام یعنی شباهت کم.
کاربرد عملی دندروگرام انتخاب تعداد گروههاست. یک خط افقی فرضی روی درخت بکشید. هر شاخهای که خط را قطع میکند، یک گروه است. اگر خط را پایین بکشید، گروههای زیاد و کوچک میگیرید و اگر بالا بکشید، گروههای کم و بزرگ. معمولا جایی را انتخاب میکنید که بین دو پیوستن پشت سر هم فاصله زیادی هست، چون آنجا گروهها بهطور طبیعی از هم جدا شدهاند. این تعداد را با محدودیتهای واقعی هم بسنجید. اگر درخت هجده گروه پیشنهاد میکند ولی نوار منوی شما جای شش مورد دارد، باید به سطح بالاتر بروید یا برخی گروهها را زیرمنو کنید.
میزان توافق؛ هر کارت چقدر روشن است
در کارت سورتینگ بسته یا ترکیبی، مهمترین عدد میزان توافق است: برای هر کارت، چند درصد شرکتکنندهها آن را در محبوبترین دسته گذاشتهاند. این عدد را برای همه کارتها حساب کنید و از کم به زیاد مرتب کنید.
| میزان توافق | معنی | کار پیشنهادی |
|---|---|---|
| بالا (حدود ۷۰ درصد به بالا) | کارت جای روشنی دارد | همانجا بماند |
| متوسط | بیشتر کاربرها توافق دارند ولی گروه قابلتوجهی جای دیگری گذاشتهاند | ببینید جای دوم کجاست و شاید لینک دوم لازم باشد |
| پایین | کاربرها روی جای این کارت توافق ندارند | اسم کارت یا اسم دستهها را بازبینی کنید |
میزان توافق را برای دستهها هم بخوانید. دستهای که کارتهایش همگی توافق پایینی دارند، احتمالا اسم مبهمی دارد یا با دسته دیگری همپوشانی دارد. اسمهایی مثل «خدمات»، «متفرقه» و «سایر» تقریبا همیشه در این فهرست هستند.
مثال: فروشگاه اینترنتی کتاب و لوازمالتحریر
فرض کنید یک فروشگاه کتاب آنلاین کارت سورتینگ بازی با پنجاه کارت اجرا کرده است. ماتریس شباهت چند بلوک روشن نشان میدهد: رمان و داستان کوتاه و شعر کنار هم، کتابهای کنکور و کمکدرسی کنار هم، دفتر و خودکار و ماژیک کنار هم. تا اینجا چیز غافلگیرکنندهای نیست.
ولی دو یافته مهم بیرون میآید. اول، «کتاب کودک» با «اسباببازی آموزشی» شباهت بالایی دارد و با بقیه کتابها شباهت متوسط. یعنی والدین دنبال یک بخش «کودک» هستند که هم کتاب و هم سرگرمی آموزشی را داشته باشد. دوم، «کتاب صوتی» یک کارت پل است و نیمی از شرکتکنندهها آن را کنار رمانها و نیمی در یک گروه جدا گذاشتهاند. در جدول استانداردسازی هم معلوم میشود بیشتر کاربرها گروه کتابهای کنکور را «کمکدرسی» نامیدهاند، نه «آموزشی» که اسم فعلی منو است.
نتیجه یک پیشنویس منو است: یک بخش «کودک و نوجوان» که کتاب و اسباببازی آموزشی را دارد، برچسب «کمکدرسی و کنکور» بهجای «آموزشی»، و کتاب صوتی هم بهعنوان یک دسته مستقل و هم بهعنوان فیلتر داخل بخش رمان.
تبدیل نتایج کارت سورتینگ به منو
خروجی تحلیل هنوز منو نیست. برای رسیدن به منو این قدمها را طی کنید:
- گروههای کاندیدا را بنویسید. از دندروگرام و بلوکهای ماتریس شباهت شروع کنید.
- برای هر گروه اسم انتخاب کنید. پرتکرارترین اسم در جدول استانداردسازی معمولا بهترین گزینه است، چون زبان خود کاربرهاست.
- تکلیف کارتهای یتیم و پل را روشن کنید. کارت یتیم یا اسمش عوض میشود یا از منوی اصلی بیرون میرود. کارت پل میتواند از دو جا لینک بگیرد.
- محدودیتها را اعمال کنید. تعداد گزینههای منو، اولویتهای کسبوکار و محتوایی که در آینده اضافه میشود. هر جا خلاف داده تصمیم میگیرید، دلیلش را بنویسید.
- ساختار را بسنجید. پیشنویس را با تست درختی امتحان کنید تا ببینید کاربرها در آن راهشان را پیدا میکنند یا نه.
برای الگوها، برچسبگذاری و تصمیم درباره عمق منو، طراحی منوی سایت را ببینید.
اشتباههای رایج در تحلیل نتایج کارت سورتینگ
- تصمیم گرفتن با تعداد خیلی کم پاسخ. با ده نفر، یک دستهبندی عجیب کل تصویر را جابهجا میکند.
- نگاه کردن فقط به خوشهها و نخواندن اسمهایی که کاربرها نوشتهاند.
- ادغام بیش از حد در استانداردسازی که تفاوتهای واقعی را پنهان میکند.
- کپی کردن مستقیم دندروگرام بهعنوان منو، بدون در نظر گرفتن محدودیتهای واقعی.
- نادیده گرفتن کارتهای کمتوافق. اینها دقیقا همان جاهایی هستند که کاربر در سایت واقعی گم میشود.
تحلیل نتایج کارت سورتینگ در یوزر تستینگ
در یوزر تستینگ، وقتی تست کارت سورتینگ را اجرا میکنید، ماتریس شباهت بهطور خودکار ساخته میشود و خوشهبندی خودکار گروههای پیشنهادی را از دل پاسخها بیرون میآورد. پس بهجای ساعتها کار با صفحهگسترده، از همان اول روی خواندن و تصمیم گرفتن تمرکز میکنید. هر سه نوع باز، بسته و ترکیبی پشتیبانی میشود و وقتی پیشنویس منو آماده شد، میتوانید در همانجا تست درختی بسازید و ساختار جدید را بسنجید. پلن رایگان برای اولین دور کافی است.
این روش را خودتان امتحان کنید
تست را در یوزر تستینگ بسازید و پاسخهای واقعی جمع کنید.
مطالعه بعدی

طراحی منوی سایت؛ الگوها، برچسبها و سنجش با کاربر
طراحی منوی سایت با کدام الگو؟ منوی افقی، مگامنو، همبرگری و نوار پایین، نوشتن برچسب روشن، عمق یا پهنا و سنجش منو با کارت سورتینگ و تست درختی.

کارت سورتینگ باز و بسته؛ تفاوت، روش ترکیبی و زمان استفاده
کارت سورتینگ باز و بسته چه فرقی دارند و کدام را انتخاب کنیم؟ مقایسه دو روش، کارت سورتینگ ترکیبی و راهنمای انتخاب با مثال یک سایت بیمه.

معماری اطلاعات چیست؟ راهنمای طراحی منو و دستهبندی سایت
معماری اطلاعات چیست و چرا کاربر در سایت گم یا پیدا میشود؟ اجزای IA، اصول طراحی منو و دستهبندی و نقش مرتبسازی کارت و تست درختی را ببینید.