تست اولین کلیک؛ از نوشتن سناریو تا خواندن نتیجه

اگر تعریف تست اولین کلیک (First Click Test) را خوانده باشید، می‌دانید ایده‌اش چیست: تصویر یک صفحه را نشان می‌دهید، یک کار از شرکت‌کننده می‌خواهید و می‌بینید اولین کلیکش کجاست. ساده به نظر می‌رسد و هست. ولی همین سادگی باعث می‌شود خیلی‌ها تست را سرسری بسازند و نتیجه‌ای بگیرند که چیزی نمی‌گوید.

این نوشته درباره بخش عملی کار است: سناریو را چطور بنویسیم، ناحیه درست را چطور تعیین کنیم و وقتی نتیجه آمد، چطور بخوانیمش.

چرا اولین کلیک این‌قدر مهم است

باب بیلی و همکارانش در تحقیقی روی تست‌های کاربردپذیری نشان دادند کاربرانی که اولین کلیکشان درست بود، در حدود ۸۷ درصد مواقع کار را با موفقیت تمام کردند. ولی وقتی اولین کلیک اشتباه بود، این عدد به حدود ۴۶ درصد رسید.

به زبان ساده، اگر کاربر از همان قدم اول راه را اشتباه برود، احتمال اینکه به مقصد برسد تقریبا نصف می‌شود. برای همین تست اولین کلیک با وجود سادگی‌اش، پیش‌بینی خوبی از موفقیت کل مسیر به دست می‌دهد.

نوشتن سناریوی تست اولین کلیک

کیفیت تست اولین کلیک تقریبا به طور کامل به کیفیت سناریو بستگی دارد. سناریوی بد، حتی با بهترین طراحی، نتیجه گمراه‌کننده می‌دهد.

از کلمات خود صفحه استفاده نکنید

فرض کنید منوی سایت شما گزینه‌ای به اسم «پیگیری سفارش» دارد. اگر در سناریو بنویسید «سفارش خود را پیگیری کنید»، شرکت‌کننده فقط دنبال همین کلمه می‌گردد و پیدایش می‌کند. این تست چیزی را نمی‌سنجد جز توانایی پیدا کردن یک کلمه.

به جایش موقعیت را توصیف کنید: «سه روز پیش یک گوشی سفارش داده‌اید و می‌خواهید بدانید کی به دستتان می‌رسد. کجا کلیک می‌کنید؟» حالا شرکت‌کننده باید مثل یک کاربر واقعی فکر کند.

هدف را بگویید، نه مسیر را

سناریو باید بگوید کاربر چه می‌خواهد، نه اینکه چطور به آن برسد. «از منوی بالا وارد بخش تنظیمات شوید» مسیر را لو می‌دهد. «می‌خواهید شماره موبایل حسابتان را عوض کنید» فقط هدف را می‌گوید.

کوتاه و واقعی بنویسید

شرکت‌کننده سناریو را یک بار می‌خواند و بعد سراغ تصویر می‌رود. اگر سناریو سه خط باشد، نیمی از آن یادش می‌رود. یک یا دو جمله کافی است. موقعیت هم باید چیزی باشد که برای کاربر واقعی اتفاق می‌افتد، نه یک کار ساختگی.

چند نمونه سناریوی خوب و بد

تعیین ناحیه درست

بعد از نوشتن سناریو، باید مشخص کنید کجای تصویر جواب درست حساب می‌شود. چند نکته در این مرحله:

• همه راه‌های درست را حساب کنید. اگر کاربر می‌تواند هم از منوی بالا و هم از دکمه وسط صفحه به مقصد برسد، هر دو ناحیه را درست تعریف کنید. وگرنه کاربرانی که راه دوم را رفته‌اند اشتباه شمرده می‌شوند.
• ناحیه را کمی بزرگ‌تر از خود دکمه بکشید. کاربر ممکن است روی لبه دکمه یا متن کنارش کلیک کند. نیت کلیک مهم است، نه دقت پیکسلی.
• درباره جواب‌های نیمه درست از قبل تصمیم بگیرید. اگر کاربر به جای «پیگیری سفارش»، روی «حساب من» کلیک کرد که آن هم در نهایت به سفارش‌ها می‌رسد، درست است یا نه؟ این را قبل از دیدن نتیجه تعیین کنید تا بعدا بر اساس نتیجه دلخواه تصمیم نگیرید.

نقشه کلیک را چطور بخوانیم

وقتی تست تمام شد، معمولا با سه نوع خروجی روبه‌رو می‌شوید: درصد کلیک‌های درست، نقشه پراکندگی کلیک‌ها و زمان تا اولین کلیک.

درصد کلیک درست

اولین عددی که نگاه می‌کنید همین است. به عنوان یک قاعده تجربی:

• بالای ۸۰ درصد: طراحی برای این کار خوب جواب می‌دهد.
• بین ۵۰ تا ۸۰ درصد: بیشتر کاربران راه را پیدا می‌کنند، ولی گروه قابل توجهی گیج می‌شوند. ارزش بررسی دارد.
• زیر ۵۰ درصد: مشکل جدی است و قبل از پیاده‌سازی باید درست شود.

پراکندگی کلیک‌ها

خود درصد کافی نیست. باید ببینید کلیک‌های اشتباه کجا رفته‌اند. اگر بیشتر کلیک‌های اشتباه روی یک نقطه جمع شده‌اند، یعنی کاربران چیز مشخصی را جای جواب درست گرفته‌اند. این خبر خوبی است، چون دقیقا می‌دانید چه چیزی را باید عوض کنید. شاید اسم دو گزینه منو خیلی شبیه هم است.

اما اگر کلیک‌های اشتباه در کل صفحه پخش شده‌اند، یعنی کاربر اصلا نمی‌داند از کجا شروع کند. این معمولا نشانه مشکل بزرگ‌تری در ساختار صفحه است.

زمان تا اولین کلیک

اگر کلیک درست است ولی زمانش طولانی است، کاربر به جواب رسیده اما با تردید. مثلا وقتی میانگین زمان برای یک کار ساده بیش از ده ثانیه باشد، یعنی گزینه درست به اندازه کافی به چشم نمی‌آید. کلیک درست و سریع بهترین حالت است.

چند اشتباه رایج

1. تست کردن چند کار روی یک تصویر بدون تغییر ترتیب. کاربر بعد از اولین سوال صفحه را می‌شناسد و سوال‌های بعدی راحت‌تر می‌شوند. هر کار را جداگانه بسنجید یا ترتیب را عوض کنید.
2. استفاده از تصویر بی‌کیفیت یا ناقص. اگر متن منو در تصویر خوانا نیست، نتیجه تست درباره کیفیت تصویر است، نه طراحی شما.
3. تست با تصویر دسکتاپ برای کاربران موبایل. اگر بیشتر کاربران شما موبایلی هستند، تست را با تصویر موبایل بگیرید. چیدمان و جای منو در موبایل کاملا فرق دارد.
4. نتیجه گرفتن با تعداد کم. با ده نفر، هر کلیک ده درصد نتیجه را جابه‌جا می‌کند. دست‌کم سی نفر هدف بگیرید. درباره تعداد شرکت‌کننده اینجا مفصل نوشته‌ایم.

تست اولین کلیک کنار روش‌های دیگر

تست اولین کلیک روی تصویر یک صفحه کار می‌کند و برای سنجش چیدمان و برچسب‌ها عالی است. ولی اگر می‌خواهید فقط ساختار منو را بدون تاثیر طراحی بسنجید، تست درختی انتخاب بهتری است. و اگر دو طرح مختلف از یک صفحه دارید، می‌توانید روی هر دو تست اولین کلیک بگیرید و نرخ موفقیت را مقایسه کنید. این مقایسه از تست ترجیح دقیق‌تر است، چون کارایی را می‌سنجد نه سلیقه را.

در یوزر تستینگ کافی است تصویر صفحه را بارگذاری کنید، سناریو را بنویسید و ناحیه‌های درست را روی تصویر بکشید. بعد از جمع شدن پاسخ‌ها، نقشه کلیک‌ها، درصد کلیک‌های درست و زمان هر شرکت‌کننده در پنل نشان داده می‌شود.